Дар бораи индекси сифати ҳаво
Чӣ тавр ченакҳои истгоҳҳо ба панҷ сатҳи фаҳмо табдил меёбанд, кадом ҳадҳо амал мекунанд ва индекси миллӣ аз шкалаи ТУТ чӣ фарқ дорад.
- Хуб
- Қаноатбахш
- Миёна
- Бад
- Хеле бад
Индекси амалиётии панҷсатҳа
Қадами 1
Ченак
Барои ҳар модда миёнаи соатии охирин гирифта мешавад (барои CO — 8-соата). Танҳо ченакҳое ба ҳисоб гирифта мешаванд, ки аз назорати сифат гузаштаанд.
Қадами 2
Зериндекси модда
Қимат бо ҷадвали ҳадҳо муқоиса карда, сатҳи аз 1 (хуб) то 5 (хеле бад) мегирад. Дар дохили сатҳ ҳисса ҳисоб мешавад, бинобар ин индексро бо рақам ҳам нишон додан мумкин аст.
Қадами 3
Индекси истгоҳ
Индекси истгоҳ — бадтарин зериндекс. Моддае, ки зериндекси калонтарин дорад, муайянкунанда номида, дар паҳлуи сатҳ нишон дода мешавад.
Ин равиш дар индексҳои амалиётии Аврупо (масалан, FMI/HSY) қабул шудааст: он вазъи ҷориро нишон медиҳад ва авҷҳоро ҳамвор намекунад. Ҳадҳои зер аз ҷониби Агентӣ бе навсозии барнома таҳрир мешаванд.
Ҳадҳои сатҳҳо · NATIONAL_OPERATIONAL
| Модда | Миёнагирӣ | Хуб | Қаноатбахш | Миёна | Бад | Хеле бад |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Зарачаҳои 2,5 мкр. (PM2.5)PM2.5, µg/m³ | 1 соат | < 10 | 10 – 25 | 25 – 50 | 50 – 75 | ≥ 75 |
| Зарачаҳои 10 мкр. (PM10)PM10, µg/m³ | 1 соат | < 20 | 20 – 50 | 50 – 100 | 100 – 200 | ≥ 200 |
| Дуоксиди нитрогенNO₂, µg/m³ | 1 соат | < 40 | 40 – 70 | 70 – 150 | 150 – 200 | ≥ 200 |
| Дуоксиди сулфурSO₂, µg/m³ | 1 соат | < 20 | 20 – 80 | 80 – 250 | 250 – 350 | ≥ 350 |
| Оксиди карбонCO, mg/m³ | 8 соат | < 4 | 4 – 8 | 8 – 20 | 20 – 30 | ≥ 30 |
| ОзонO₃, µg/m³ | 1 соат | < 60 | 60 – 100 | 100 – 140 | 140 – 180 | ≥ 180 |
Фосилаҳо нимкушодаанд: ҳади поён дохил мешавад, ҳади боло — не. Воҳидҳо — µg/m³, барои CO — mg/m³.
Методикаи Агентии обуҳавошиносӣ
Бюллетенҳои ҳаррӯзаи Агентӣ дар бораи ифлосшавии ҳавои атмосферӣ сифати ҳаворо бо нисбат ба ҳадди муайяни ғилзат (ҲМҒ) арзёбӣ мекунанд. Портал ҳамон нишондодҳоро аз рӯи ченакҳои эътимодноки ҳар истгоҳ ҳисоб мекунад (шкалаи «Каррати ҲМҒ», дар API — scale=RATIO_TO_LIMIT).
Каррати ҲМҒ
Консентратсияи миёнаи шабонарӯзӣ (м.ш.б) ба ҲМҒ(м.ш.р), якмаротибагии баландтарин дар як шабонарӯз (я.м.б) — ба ҲМҒ(як) тақсим карда мешавад. Каррати то 1 риояи меъёр аст; сатҳҳои шкала ба карратҳои то 1, 1–2, 2–3, 3–5 ва зиёда аз 5 мувофиқанд.
Ҷамъи NO₂ + SO₂
Дуоксиди нитроген ва дуоксиди сулфур таъсири ҷамъшаванда доранд: карратҳои ҲМҒ(м.ш.р)-и онҳо ҷамъ карда мешаванд ва ҷамъ набояд аз 1 зиёд бошад. Нишондод ҳангоми чен кардани ҳар ду модда дар истгоҳ ҳисоб карда мешавад.
Ҳолатҳои ИБ ва НИБ
Ифлосшавии баланд (ИБ) — консентратсияи якмаротибагии баландтарин ба 10 ҲМҒ(як) расид, ифлосшавии ниҳоят баланд (НИБ) — ба 50 ҲМҒ(як). Нишонаҳои ИБ/НИБ дар саҳифаи истгоҳ нишон дода ва ба API интиқол дода мешаванд.
Дар бюллетенҳо тағйирот нисбат ба рӯзи гузашта арзёбӣ мешавад; дар портал динамикаро графики ченакҳо нишон медиҳад, карратҳо ҳар 10 дақиқа аз рӯи шабонарӯзи лағжанда аз нав ҳисоб карда мешаванд.
Бюллетенҳо консентратсияҳоро дар мг/м³ нашр мекунанд; воҳиди намоишро дар портал (µg/m³ ё mg/m³) маъмур интихоб мекунад, дар API ва CSV воҳид дар майдони unit нишон дода шудааст.
Рангҳоро чӣ тавр хондан мумкин аст
- Хуб
Ҳаво тоза аст: маҳдудият нест.
- Қаноатбахш
Сифат қобили қабул аст; одамони хеле ҳассос нороҳатии сабукро ҳис карда метавонанд.
- Миёна
Гурӯҳҳои ҳассос бояд фаъолияти дарозмуддат дар кӯчаро кам кунанд.
- Бад
Ифлосшавӣ барои ҳама назаррас аст: будан дар кӯчаро маҳдуд кунед, хусусан барои кӯдакон ва пиронсолон.
- Хеле бад
Ифлосшавии хеле баланд: ба қадри имкон дар дохили бино бимонед, тирезаҳоро пӯшед.
- Маълумот нест
Маълумот нест ё кӯҳна шудааст (ченак аз 6 соат кӯҳнатар).
Ранг ҳеҷ гоҳ ягона ифодакунандаи маъно нест: дар паҳлӯ ҳамеша навишти сатҳ ва дар харита рақам мавҷуд аст. Рангҳо бо контрасти матн на камтар аз 4,5:1 дар мавзӯи равшан ва торик интихоб шудаанд.
Индекси миллӣ: каррати ҲМҒ ва ИИА
Каррати ҲМҒ — таносуби консентратсия ба ҳадди муайяни ғилзат: миёнаи шабонарӯзӣ (ҲМҒ(м.ш.р)) ё якмаротибагии баландтарин (ҲМҒ(як)). Қимати то 1 риояи меъёрро нишон медиҳад; сатҳҳои 2–5 ба карратҳои 1–2, 2–3, 3–5 ва зиёда аз 5 мувофиқат мекунанд.
Индекси комплексии ифлосшавии атмосфера (ИИА) аз рӯи РД 52.04.186-89 консентратсияҳои миёнаи моҳонаи меъёршудаи панҷ моддаи бештар саҳмдорро бо назардошти синфи хатар ҷамъ мекунад: ИИА = Σ (q̄ᵢ / ҲМҒᵢ)^Cᵢ. Дараҷаҳо: паст < 5, баландшуда 5–6, баланд 7–13, хеле баланд ≥ 14.
- Паст 0 – 5
- Баланд 5 – 7
- Хеле баланд 7 – 14
- Ниҳоят баланд ≥ 14
| Модда | ҲМҒ(м.ш.р) — миёнаи шабонарӯзӣ | ҲМҒ(як) — якмаротибагии баландтарин | Синфи хатар |
|---|---|---|---|
| Зарачаҳои 2,5 мкр. (PM2.5)PM2.5, µg/m³ | 35 | 160 | 3 |
| Зарачаҳои 10 мкр. (PM10)PM10, µg/m³ | 60 | 300 | 3 |
| Дуоксиди нитрогенNO₂, µg/m³ | 40 | 85 | 3 |
| Дуоксиди сулфурSO₂, µg/m³ | 50 | 500 | 3 |
| Оксиди карбонCO, mg/m³ | 3 | 5 | 4 |
| ОзонO₃, µg/m³ | 30 | 160 | 1 |
| Оксиди нитрогенNO, µg/m³ | 60 | 400 | 3 |
| ФормалдегидCH₂O, µg/m³ | 3 | 35 | 2 |
| ФенолC₆H₅OH, µg/m³ | 3 | 10 | 2 |
| Фториди гидрогенHF, µg/m³ | 5 | 20 | 2 |
| Моддаҳои муаллақ (чанг)TSP, µg/m³ | 150 | 500 | 3 |
| ПОЗ (TVOC)TVOC, ppb | 300 | 900 | — |
Қиматҳои ҲМҒ ва синфҳои хатар — маълумоти ҷадвалии Агентии обуҳавошиносӣ (бюллетенҳои ҳаррӯзаи ифлосшавии ҳавои атмосферӣ, меъёрҳо дар мг/м³); дар панели маъмурӣ таҳрир мешаванд.
Шкала аз рӯи тавсияҳои ТУТ
Шкалаи ихтиёрӣ дар асоси Air Quality Guidelines 2021 ва ҳадафҳои мобайнии ТУТ (миёнаи 24-соата). Дар API бо параметри scale=WHO_24H дастрас аст.
| Модда | Миёнагирӣ | Хуб | Қаноатбахш | Миёна | Бад | Хеле бад |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Зарачаҳои 2,5 мкр. (PM2.5)PM2.5, µg/m³ | 24 соат | < 15 | 15 – 25 | 25 – 37,5 | 37,5 – 75 | ≥ 75 |
| Зарачаҳои 10 мкр. (PM10)PM10, µg/m³ | 24 соат | < 45 | 45 – 75 | 75 – 100 | 100 – 150 | ≥ 150 |
| Дуоксиди нитрогенNO₂, µg/m³ | 24 соат | < 25 | 25 – 50 | 50 – 120 | 120 – 200 | ≥ 200 |
| Дуоксиди сулфурSO₂, µg/m³ | 24 соат | < 40 | 40 – 125 | 125 – 250 | 250 – 350 | ≥ 350 |
| Оксиди карбонCO, mg/m³ | 24 соат | < 4 | 4 – 7 | 7 – 10 | 10 – 20 | ≥ 20 |
| ОзонO₃, µg/m³ | 8 соат | < 100 | 100 – 120 | 120 – 160 | 160 – 240 | ≥ 240 |
Сифати маълумот
Ҳар ченак аз санҷишҳо мегузарад: диапазони физикӣ, ҷаҳишҳо, «часпидани» сенсор, партовҳо нисбат ба таърихи истгоҳ. Қиматҳои шубҳанокро оператор месанҷад; танҳо қиматҳои эътимоднок ва ислоҳшуда нашр мешаванд.
Агар ченак аз 6 соат кӯҳнатар бошад, индекс кӯҳна ҳисобида, бо ранги хокистарии «маълумот нест» нишон дода мешавад — беҳтар аст холигиро ростқавлона нишон дод, на рақами кӯҳнаро.